laatst bijgewerkt:
5 juni 2012
o o o o m P i e t
home
om te
weten:

contact
over ons: hoe-wat-waarom
ook belangrijk:
winkelwaren
ooooma
Piet:
educatief
markten en activiteiten:
agenda
Pay4Play
ons alternatief voor kinderarbeid
indië-
indonesië
tanah air kita: land van herkomst
english
explanation
teman- textiel en links naar vrienden

HOME - NL
HOME - English explanation

Oooom Piet en de
16 september stichting
contact:
lexa_jaffe_klusman@yahoo.com
+31 655 391 341
+31 0715 144 802
bezoekadres - op afspraak!
woonhuis Walter en Lexa Jaffe
Plantsoen 35
2311KG Leiden
IBAN bankrekening:
NL70INGB0003378434
t.n.v. Jaffe te Leiden

KvK Leiden 41169266
BTWnr 804339557

Oooom Piet en de
16 september stichting
contactpersoon :
Lexa Jaffe-Klusman
lexa_jaffe_klusman@yahoo.com
+31 655 391 341
+31 0715 144 802
bezoekadres - op afspraak!
woonhuis familie Jaffe
Plantsoen 35
2311KG Leiden
giro : 749067896
t.n.v. Jaffe te Leiden

KvK Leiden 41169266
BTWnr 804339557

klik hier voor de volgende onderwerpen op deze bladzij:
Oooom Piets groei en bloei
samenwerking in Nederland
via Tempat naar Pay4Play
heden en toekomst hier
logeren bij Komang op Bali

niet meer alles uit Indonesië
doel 16 september stichting
16 sept.stichting- activiteiten
de A-U-M van Òòòòm
kunstnijverheid, knutselen, klubjes


1996, Limo, Nusa Penida, Bali

'mijn spelen is leren'- zo oefenen ze in Limo op Nusa de tempeldansen

Ooooma Piet op Pasar Perron

1885- Toos Ament, Lexa's oma, ongeveer 6 jaar oud

poort van de keraton- het paleis, bij Kota Gede, nog ouder dan de keraton van het veel grotere Jogjakarta- belangrijk door alle zilvermakers

Juf, belangrijke persoon voor Piet en zus Mieneke en haar vijf kinderen

2003- Lexaatje als Ooooma Piet op de Pasar, uitgetekend door Mo
de Balinese familie van Oooom Piet: Komangs vrouw Made en zoon Agus

Cok danst een tempeldans, panyem brahma, bij de WNF-bazar om de chimpanzees te redden, in het Gooi

Toos James-Ament, S. F. Gempol, met oom Piet James, nog geen jaar oud

het huis van smalspooringenieur James in Tegal, met maskers en etnografica

1996- oom Piets nichtjes eerste reis naar haar geboorteland - Penida

slendang mawar voor bij sarung en kebaya, maar Komangs vader Ogir en zoon Agus houden van grapjes

een met teer bedekte katjoeng in de schroothaven van Cilincing, aan het eind van tante Tuti's straatje, tante van Herry, bij wie wij vaak en graag logeerden

over ons: hoe-wat-waarom

Oooom Piet van 1994 tot 2010-
vooral de Pasar Malam Besar

Oooom Piet is de Indische Tak van de in 1994 opgerichte 16 september stichting.
In 1997 begon Oooom Piet als Toko Oooom Piet met een kleine stand op, de Tong Tong Fair in Den Haag, die toen nog de Pasar Malam Besar heette. Deze Handelende Tak werd mogelijk gemaakt doordat ook de stichting Tong Tong een ideaal nastreeft door middel van handel. Beide stichtingen gaat het niet om geldelijke winst. De families achter beide stichtingen passen eventuele verliezen bij en gebruiken alle winst om een manier te vinden om de Indische cultuur te behouden. Jaarlijks een koempoelan waar die grote groep Indische allochtonen met een Nederlands paspoort en hun hier geboren nakomelingen zich 'onder ons' en echt thuis en senang kunnen voelen. Tong Tong directeur Ellen Derksen en haar dochter Siem Boon hebben Oooom Piet van het begin af gesteund. Oooom Piet verspreidde de geur van IndiŽ-IndonesiŽ, niet alleen door doosjes met geurige tjengkeh te verkopen of kado te doen, maar ook door in te kopen bij pasar adat, traditionele markten,of bij kleine winkeltjes en handwerklieden. Eigen ontwerp sieraden en kleding, handgeweven ikat doeken en de overtuiging dat samenwerking beter is dan liefdadigheid. Geen neerbuigendheid als je je eigen spaargeld of erfenis gebruikt om handel zonder winstoogmerk te bedrijven.
Ook het idee van twee heuse djaits, kleermakers, paste bij een echte Pasar zoals Tong Tong-bezoekers die nog kenden uit Indië of zagen in Indonesië. Ons idee om twee djaits naar de Pasar te halen sprak meteen aan- ook al door de politieke omstandigheden nog jaren op uitvoering wachten. Maar ze kwamen! Komang had weliswaar alleen maar ervaring in een naai-atelier in zijn desa garmen, Cok mocht meteen in 2004 al een kebaya op maat maken voor Tante Lien.
Nadat Lexa met haar vriendin Marian Dozy, net terug van een gezamelijke reis naar Bali, dat gesprek met mevrouw Derksen had, ging zij voor die eerste Pasar op Bali en Java inkopen doen. Terwijl zij werd rondgereden door Komang Anantara, toen al, en zelfs logeerde op het woonerf van zijn familie, regelde Marian van alles in Holland. En Lexa ontmoette op Bali ook Vini uit Denemarken, die in 1995 en 2001 op de Pasar kwam helpen, als eerste van een reeks niet-Indische of Indonesische leden van de Oooom Piet-helpersfamilie.
Marian en Lexa's gezinsleden en de slim door Marian gevonden helpers met wortels in Indië-Indonesië vormden de basis van wat later de Oooom Piet helpersfamilie werd. Tio uit Yogya was degene die Lexa duidelijk maakte waarom, als je het goed doet, tawarren, het beginnen met een hogere prijs en dan de klant korting gunnen, klant en verkoper blij stemmen. Hij ontiwerp ook de karakteristieke Oooom Piet-letters die we nog heel lang gebruikten, ook voor onze website. Tina, ook uit Yogya, en Tio waren sterverkopers en bleven vrienden en trouwe helpers, ook op andere pasars. Tina begon bovendien in 1999 de traditie van de helperskumpulan, de reünie die later in Leiden, met Cok als kepala dapur- baas in de keuken- en Komang als tukang sateh, met enthousiast met een kipas wapperende buurjongens, tot een ware happening uitgroeide.
Walter, stichtingsvoorzitter en echtgenoot, hielp in 1994 bij het inklaren van die eerste eigen import- per luchtvracht. Net één dag voor de Pasar begon hij zijn loopbaan als Oooom Piet-chauffeur en reed een busje met onze kratten, razendsnel door een erg aardige cargadoor na werktijd nog ingeklaard, naar het Malieveld, waar de door Marian geronselde helpers klaarstonden om er ons mooie, kleine, allereerste standje mee op te bouwen. Met vliegers en zilver en ikats en de eerste meelzakbloezen. Lexa en Marian hadden, alleen per fax met elkaar in contact, uitleg met foto's laten drukken om Oooom Piet te lanceren. De alinea's op het grote vel bleken wat raar door elkaar te staan, maar ach- met de hand correcties aanbrengen bij het uitdelen geeft een persoonlijke toets. Veel klanten waren er enthousiast over en lazen en bewaarden het 'boekje' goed en vroegen soms zelfs een extra exemplaar voor vrienden.
Helper Cynthia uit Java en Leiden bracht ons in 1999 in contact met Heri Lahamid uit Pekanbaru. Heri reisde voorjaar 2000 met Lexa van Sumatra naar Bali en Walter en Lexa gingen in 2002 naar haar huwelijk in Pekanbaru met Ferry. Zij werkte zich snel op tot Lexa's rechterhand en ere-nichtje van Oooom Piet, samen met Indah Verbeek uit Surabaya en Utrecht. Zomer 2003 schonken Heri en Ferry Oooom Piet een heuse 'pasarbaby' die in 2004 lekker dutte achter decoratief over de boxrand hangende doeken- goed in de gaten gehouden door de djaits, die hun eerste jaar gezellig in Rijswijk logeerden.
Heri, Ferry en Gilles wonen sinds begin 2010 in Pekanbaru- maar ondertussen is Ferry wel, naast verkoper, sjouwer en chauffeur, stichtingsbestuurslid geworden en werd ook Gilles van baby tot heuse helper met eigen pasarpasje. Bovendien is Heri nu, april 2012, alweer terug, speciaal om Cok en Yutu als hulpdjait, kleermaker, te kunnen helpen bij de Tong Tong Fair.
Eén helper had jarenlang de Oooom Piet parkeervergunning. Hij kwam namelijk al ruim voor de klanten om onze stand te openen en te helpen met de spullen uitladen die Lexa met sopir Nelleke elke ochtend bijleverde. Soms werd hij aangezien voor eigenaar van Oooom Piet of echtgenoot van Lexa, en hij sleepte zijn echte echtgenote mee naar de jubileumhelperskumpulan. Niet niks, want samen organiseren Rubens Agaatsz en Sonja al jaren hun eigen grote koempoelans. Niet voor niets ontving Lexa in 2002 een eervolle vermelding samen met Indah, sterinrichtster, en later de 2e prijs voor de beste stand op de Pasar Malam Besar samen met Rubens- de vliegers van Oooom Piet waren bijna de vliegers van Rubens geworden- zelfs Walter en Lexa mochten die nauwelijks helpen ophangen.
Maar de Wandelende Tak van Oooom Piet beek ook een soort duizendpoot: waar verkochten wij onze spullen niet? Het begon met tuinbeurzen- vaak wel erg ver weg van Leiden. Vooral op fleurig bloeiden en groeiden we, en daar werden we door Pasar Perron ontdekt en uitgenodigd. Waar we net als op fleurig veel kinderen trokken, zodat we op het laatst zelfs geen standhuur meer hoefden te betalen maar een onkostenvergoeding kregen voor onze kinderactiviteiten en toch van alles mochten verkopen. Als wij eenmaal ergens hadden gestaan kregen wij altijd een voorkeursplek omdat onze vliegers gratis decoratie betekenden.
Ook op de Orchiade in Leiden hingen de vliegers dankzij Walter fantastisch mooi te zijn in de grote kas met het glazen dak van de Hortus, zoals eerder al bij de Oosterse Markt in Delft, onder een ander glazen dak, en later bij het smeedijzeren hek vlakbij Nusantara. Het uitstallen en verkopen van onze kleurige Bali-vliegers bij elke pasar of beurs was voor Walter de beloning voor al het sjouwen en voor het manoevreren met een grote bestelwagen, met ook nog 's commentaar van ongeduldige bestuurders van andere bestelauto's. Ook vond Walter verkoop leuker dan het voorzitterschap van een stichting met een niet altijd realistische uitvoerende directeur van een steeds meer tijd en energie vragende Oooom Piet.
Lexa zelf kreeg ook veel terug voor haar werk. Zij was Oooom Piet voor velen, en zij gaf het geld van de klanten door aan de makers en leveranciers tijdens de inkoopreizen. Oooom Piet probeerde al die jaren niet aan liefdadigheid te doen- te neo-koloniaal, te neerbuigend. En toch- we wilden wel graag helpen. Door ruimhartig te zijn met perskot vooruitbetalingen- eigenlijk een soort micro-investeringen, en door de verkoop zonder winst, hielpen wij mensen op onze manier aan vaak hardnodige contanten. Maar ja- die mensen waren wel degelijk dankbaar voor die hulp- waarschijnlijk extra, juist omdat dat niet hoefde. Wij vroegen nooit om het afleggen van verantwoording over waar ze hun eerlijk verdiende geld aan besteedden.
Inkoper Lexa was wel streng bij te hoge prijzen, want het transport en de huur in Holland en de btw moesten er nog bovenop en het moest wel verkoopbaar blijven. Na een tijdje hoefde zij gelukkig nog maar zelden "Mau harga bisnis- bukan turis!" te zeggen- "Ik wil een zakenprijs- ik ben geen toerist!" Gelukkig begrepen de meeste verkopers snel dat zij de 'echte' prijs al kende. Ondanks het feit dat zij in het rijke Westen woonde en ondanks verwarrende cultuurverschillen waren er veel leuke contakten tijdens die vele reizen.
Wij maken ons zelfs wijs dat er soms ook echte vriendschap groeide. In elk geval genoot Lexa van alle warmte en mocht zij bij veel mensen gezellig thuis logeren. Dat elk jaar twee keer een paar weken mogen bijtanken in haar geboorteland, Indonesië, was Lexa's beloning. Natuurlijk werd het ook daar steeds harder werken, want de eigen invoer vulde na een paar jaar al een container per jaar. De laatste jaren zelfs twee en ook wel drie- eentje extra uit Java. Maar alleen als die gedeeld kon worden met een collega-importeur. En vooral om de steeds grotere vaste klantenkring elke keer iets nieuws te kunnen bieden- en altijd: eigen import.
Maar het ging er bij Oooom Piet toch om dat het geld van de verkoop terechtkwam bij makers en verkopers in Indonesië die het geld vaak hard nodig hadden? En in Nederland was het toch belangrijk dat de geur van het 'echte' Indonesië ruikbaar was, en dat Indische klanten bij Oooom Piet hun wortels konden watergeven?
Over de gevaren van onze grote groei en de vraagtekens die Lexa voelde opkomen later meer. Want groei heeft ook leuke kanten en we konden in Nederland ook steeds meer leuke nieuwe dingen doen.

samenwerking met velen

Vanaf 1999 zaten we op een telkens grotere en toch te kleine plek.
In 1999 en 2000 brak Oooom Piet door bij wat wel 's de Indische maffia genoemd wordt- een soort Indische in-crowd. Hans Plas liet ons publiceren in het blad van NINES en het was het begin van de samenwerking met Esmeralda Zee. Ook het Instituut Indonesische Cursussen en Hedi Hinzler wisten ons te vinden. In de open plek tussen ons en het Lilianefonds hielden we onze eerste geïmproviseerde wedstrijdjes met de bamboe bromtol. Toen er in 2000 vertraging was met een container hadden we eindelijk ruimte om onze Lombokjasjes en andere eigen ontwerp kleding goed te laten zien en er was zelfs een lege gudang- een voorraadhok dat we bij gebrek aan voorraad als pashok konden gebruiken. Eindelijk ook ruimte om Olots wayangpoppen uit de kraton in Yogya mooi op te hangen, en zelf meegebrachte ikats uit Sumba en Flores.
In 2004 hielp de stichting Tong Tong ons de twee al in 1994 gedroomde djaits- kleermakers, hierheen te halen door een stuk aan onze vaste, steeds grotere stand een extra stuk te plakken voor twee en later zelfs meer trapnaaimachines en djaits. Wieteke van Dort bestelde meteen een kebaya en gaf vrijkaartjes zodat Cok en Lexa van haar Tante Lien Show konden genieten. Lexa zong uit volle borst mee met Geef mij maar nasi goreng. Cok, zelf in Gianyar zingend voor de radio, bewonderde Wieteke's mooie stem.
Komang en Cok kwamen elk jaar ruim een maand hier, van 2004 tot en met 2010. Dat was Oooom Piets laatste keer op de pasar, die ondertussen Tong Tong Fair was gaan heten. Ook de pasar was veranderd en gegroeid. Tot een opwindend cultureel gebeuren, waar Oooom Piet ook aan mee mocht helpen.
In 2008 liet Tong Tong op onze suggestie om de wayang Kantjil dalang- poppenspeler, Ki Ledjar Soebroto en zijn kleinzoon, Ananto Wicaksono, velen beter bekend als Nanang, naar Nederland te halen. Wij waren al jaren klant bij en vriend van Ledjar. Zijn adres hadden wij van Esmeralda Zee gekregen, met wie Oooom Piet vooral op kantjil-gebied veel heeft samengewerkt. Zij zorgde ook dat wij Ledjars kantjil-poppen aan het Kindermuseum mochten leveren, en zij gaf kantjilvoorstellingen in Oooom Piets kindertent op Pasar Perron.
De dalangs konden alleen hier komen doordat Oooom Piet samenwerkte met Museum Volkenkunde, waar Oooom Piet al langer goed contact mee had, en met Museum Bronbeek, waar onze aardige en trouwe klant Hans van den Akker als conservator het stof van de schappen had geblazen. Ook het Tropenmuseum hielp mee, met name Liesbeth Ruben van het Kindermuseum, o.a. door bij Nanang en Ledjar video-voorstellingen te bestellen over Kantjil en het milieu- door Nanang Wayang Animasi genoemd, waarbij de poppen van opa Ledjar door Nanang heel knap gebruikt worden voor wayang-op-het-scherm.
Toch nam Tong Tong ons plan pas echt serieus toen de met ons bevriend geraakte Oooom Piet-klant professor en wayangspecialist Hedi Hinzler zich bereid verklaarde om te tolken bij de voorstellingen en workshops. Bovendien mochten de dalangs bij Hedi logeren. Heel handig want zij bleek niet alleen een gezellige gastvrouw en goede tolk, maar zij ontpopte zich ook tot een uitstekende impressario. Eigenlijk iets wat Lexa graag zelf had willen doen, maar haar rol was meer regelaar van visa en bankier geworden. Toen Ledjar haar daarvoor op Tong Tong wilde bedanken door haar op te voeren als zwijn- "celeng ini Bu Lexa" begreep Lexa heus wel dat het om een celengan, dus een spaarvarken ging, maar zij bleef er wat verdrietig om. Ook omdat in 2008 en 2009 Oooom Piet zelf Lexa ook weinig tijd liet om creatief bezig te zijn- te groot!
In 2009 mochten de dalangs dankzij Bronbeek nog eens bij Tong Tong komen, want zij hadden weer iets heel nieuws te bieden, de zogenaamde Wayang Revolusi. En in 2011 zelfs nog eens. Hedi had namelijk met Nusantara alweer iets nieuws weten te regelen, Wayang Willem, over Willem de Zwijger, door Nanang en Ledjar heel spannend geïnterpreteerd als een soort parallel van de eerdere Wayang Revolusi, met als prachtig intermezzo een steeds geïmproviseerd intermezzo met Jan Klaasen en Katrijn. Kinderen en ouders kregen zo een heel nieuwe kijk zowel op onze strijd tegen de Spanjool als op wayang.
Hans van den Akker bestelde de eerste Wayang Revolusi in 2009 voor Museum Bronbeek ter gelegenheid van de 50e verjaardag van de erkenning van de Republik Indonesia door Nederland. Er moest niet alleen een verhaal gemaakt worden van de strijd tussen Nederland en Indonesië- er moesten ook een hele serie poppen voor ontworpen en gemaakt worden. Lexa stuurde historische afbeeldingen van de oorspronkelijke helden en vijanden en foto's van de ontwerpen voor de poppen heen en weer tussen Arnhem en Yogya en ja- deed dienst als bankier. Hedi was bij de voorpremiere, met ook Hans zelf en een filmer. Op Tong Tong volgde de voorstelling met een groot gamelanorkest in het Bintangtheater. Bronbeek kocht de complete serie poppen aan en Nanang zorgde voor het spel als video, zijn specialiteit ondertussen, de Wayang Animasi.
Soms zitten er verrukkelijke krenten in de pap en soms word je uit een zoete droom wakker en is de ochtend bitter- als koffie zonder suiker. Daarover meer bij de lange voorgeschiedenis van Pay4Play.

van de Tempat, onze eigen plek in Leiden,
naar Pay4Play, Oooom Piets kinderprogramma in Limo

De combinatie van decoratieve vliegers en 'geen wistoogmerk' maakte ons populair bij organisatoren en bezoekers van beurzen en markten in heel Nederland, en wij verkochten onze waren van Friesland tot Limburg, van Amsterdam tot Zoetermeer. Dat rondtrekken door het land noemden wij onze Wandelende Tak. Toen steeds meer klanten ook buiten Pasar en pasars spullen bij ons wilden kopen, besloten wij om geen verre markten meer te doen maar vlakbij huis eeen winkel te openen. Dus deden we in 2001 voor het laatst mee aan de leuke maar vermoeiende tuinbeurs in Ede-Barneveld, fleurig, en op 1 december 2001 ging de Tempat open, het snuffelwinkeltje waar wij kinderen groot zagen worden en waar veel klanten goede vrienden en ook vaak helpers werden.
Ook
Rosanne de Jong, visueel anthropologe, was eerst klant. In 2008 maakte zij voor het vak materiële cultuur een documentaire: Indisch Erfgoed. Het zou gaan over de spullen van Oooom Piet, hun rol als cultuur(over)drager en de Pasar Malam Besar. Het werd een vriendelijk en toch confronterend portret van oom Piets vlees-en-bloed nichtje Lexa. Hoe zij, ontwortelde, allochtoon in de oorspronkelijke betekenis van dat woord, spullen gebruikt om haar identiteit mee uit te drukken- en hoe zij daarin geen uitzondering is.
Een kwetsbare Boss Lady, die genoot van de Pasar, maar die ook in huilen kon uitbarsten als zij, oververmoeid, geconfronteerd werd met hoe veel mensen bij al die liefdevol uitgezochte en hierheen gehaalde spullen alleen aan geld kunnen denken.
Lexa begreep dat zij meer structurele hulp nodig had als zij niet onder wilde gaan in al die leuke dingen die zij met zoveel plezier inkocht. Een webwinkel! Maakkelijker gezegd dan gedaan, maar zij werd al in de Tempat geholpen door Marleen Staal, een trouwe klant met wortels in Menado die ooit met haar beste vriendin, Cissy, een lange reis door Indonesië maakte. Zij hadden duidelijk iets iets met de Oooom Piet-spullen en met Indonesië en zij waren bereid een webshop te gaan runnen waarmee zij lekker veel zouden verkopen. Maar oh wat bleek dat lastig. De voorraden werden niet kleiner, de zorgen niet minder.
In 2009 werd het hele Oooom Pietgebeuren Lexa echt teveel. Marleen en haar compagnon Cissy gingen los van Oooom Piet verder en Lexa wilde eigelijk ook los van Oooom Piet. Zij bedacht zelfs, ongehinderd door kennis van een nieuw gebruik van haar roepnaam, een Stoute Lexa-webwinkel.
Ondertussen ging ze iets volledig anders doen- nog voor de winkel dicht was. Ze kon meteen na de Tong Tong Fair van 2009 meewerken aan de Stichting Java Village Fashion Show, een nieuwe manier van fondsenwerving die onder leiding stond van Santie de Klerk. Ze verzon in plaats van Stoute Lexa weer iets nieuws: www.ni9neLives.nl. Met ni9neLives deed ze mee aan workshops voor twee andere modeshows rond de MAS-stages voor middelbare scholieren.
Allemaal leuk en leerzaam, lastig en moeizaam. Eigenlijk was Lexa helemaal niet aan een 9e leven
toe- Oooom Piet bleek een ouwe taaie te zijn en de band met Indonesië was in de loop der jaren steeds sterker geworden. Er was daar heel voorzichtig zelfs al iets heel leuks gegroeid- een droomplannetje wat veel levensvatbaarder bleek dan zelfs die soms wat overmoedige Lexa had durven hopen: Pay4Play. Het heeft nu dan ook de P van oooom Piet, de enige hoofdletter van onze site, van de Pasar Malam Besar mogen overnemen. Dat is eerlijk verdiend en op die eigen 'page' wordt uitgebreid ingegaan op wat en hoe Oooom Piets kinderprogramma in Limo op Nusa Penida, zustereiland van Bali, zich ontwikkelt alsalternatief voor bedelen of harde kinderarbeid.
In 2012 waren er veel enthousiaste reacties op de Textiel-plus dagen in Deventer en bij de naaistand die wij met Cok en Yutu deelden op de Tong Tong Fair. Jong en oud grepen in hun beurs voor wat door kinderen voor kinderen gemaakt was op Nusa Penida, onder leiding van Made Gata, vriend van het eerste uur. Dat wil zeggen al vanaf juli 1996.

via Tempat naar Pay4Play

Omdat we van veel klanten op pasaras en beurzen de vraag kregen naar een winkel openden we eind 2001 Tempat Oooom Piet in Leiden. In die winkel verkochten we weliswaar steeds beter- toch dijde de voorraad alsmaar uit. Als je zowel de inkoop als de verkoop doet en ook nog het vak van importeur erbij moet leren kan je je winkel niet zulke lange dagen openhouden. Ook al hoor je van vrienden dat er soms klanten bij de deur hoopvol wachten en zich afvragen wat 'open tussen 1 uur en half 6' eigenlijk betekent?
Oooom Piet was trots op het uitzonderlijk grote assortiment met op elk gebied een grote keus. We begonnen met vliegers, ikats, wat ethnografica- en natuurlijk de door houtsnijder Komang Wir speciaal voor ons gemaakte bèbèklepel, replica van de door oom Piets oudste broer, Frits, aan zijn oudste zus, Mieneke, uit Bali meegebrachte houten rijstlepel met de eend. Het verhaal stond najaar 1994 in de Pasarkrant. En we hadden al meteen onze eigen ontwerp meelzakbloes en eigen ontwerp sieraden- broches en oorhangers met waaierkoraaltjes- zelf aan het strand opgeraapt.
Toen we besloten hadden om met Oooom Piet op te houden hielden we eerst uitverkoop in Leiden en sloten daar 21 december 2009 feestelijk maar met bloedend hart de Tempat- een ontmoetingsplek met veel heel byzondere klanten- en nooit te vergeten momenten- vrolijk en speelse, vooral met kleine kinderen, ook wel droevige, maar vooral hartverwarmend. Daarna kwam de laatste container, bomvol, voor onze laatste Tong Tong Fair.
Daarvoor hadden we natuurlijk weer veel mooie vliegers nodig- en we importeerden deze keer ook onbeschilderde, met het idee die te laten beschilderen tijdens workshops 'na Oooom Piet'. En ondertussen was Oooom Piet ondenkbaar geworden zonder een overdaad aan kleurig beschilderde bamboe Balinese tempeldozen- die ook veel plaats innemen. En papieren maskers uit midden-Java. Niet erg verstandig als je winkel al dicht is en het echt de allerlaatste Tong Tong Fair is waar je met een kerngroep van toch meer dan tien helpers voor het allerlaatst veel klanten bereikt.
Maar ach- juist omdat het de laatste keer was gingen er nog een paar echt niet in een koffer of krat passende dingen in die laatste contziner, zoals een stel kinderbetjaks. En zoals het enorme gamelaninstrument, de terompong, waar Oooom Piet een luidruchtige, vrolijke zwanenzang mee zong op die laatste Tong Tong Fair in 2010.
Komang, altijd bereid tot een grap met een masker op of een demonstratie op terompong of rindik- Balinese bamboefoon- en Cok, kebaya-specialist, die wij op Pasar Gianyar bereid vonden tot het naaien van passende adat- traditionele, kleding voor onze poppen met houtsnijwerk hoofden, handen en voeten- Komang en Cok voegden beiden enorm veel toe aan het Oooom Piet-gebeuren op de Pasar Malam Besar / Tong Tong Fair.
Komang heeft nu een prachtig huis en een nieuw busje en grote klantenkring als chauffeur op Bali, maar Cok kwam ook in 2011 en 2012 nog hier om op Tong Tong kebaya's te naaien- samen met haar dochter Yutu en misschien straks Yutut. Zij kreeg een eigen stand, die zij toch maar liever samendeed met Oooom Piet om niet opeens al teveel verantwoordelijkheid te krijgen. Dus werd het Djaits Cok en Yutu / Oooom Piet.van de djaits van Oooom Piet.
Vorig jaar stond Oooom Piet-helper Rita uit Yogya Cok bij, in 2012 kwam Heri Lahamid, dochter van ons aller favoriet 'Bu Kancil', die ons in 2008 en 2010 hielp bij het naaigedeelte, even uit Pekanbaru terug naar Nederland, en verrijkte de naaiersstand met speciale doeken uit Riau en met haar vrolijke lach.

geld- eigenwaarde en eigen verantwoordelijkheid

De spaarpotprijs die wij verzonnen om kinderen aan te moedigen iets van hun eigen geld te kopen heeft veel te maken met onze pogingen alternatieven te vinden voor liefdadigheid. Zelf iets betalen is net als geld krijgen voor eerlijk werk eigenlijk leuker dan bedelen of een fooi. Het principe blijft dat trots en beslissingsrecht belangrijk zijn. Je kunt een gegeven paard niet in de bek kijken, maar als het jouw geld is, verdiend of gespaard of allebei, dan kan je beslissen dat je echt een vergulde en niet een zilveren drakenhanger wilt. Of de net wat kostbaarder maar o zo mooie monsterkop gemaakt van een kokosnoot met horens van hoorn in plaats van het papieren masker dat Mamma je kado wou geven.
Dat is hetzelfde als geld verdienen en dan mee kunnen doen aan een tandvijlceremonie. Welke westerling zou op het idee komen dat dat nou net het hardst nodig is? Wat weten wij van Hindoe rituelen en hun wezenlijk belang voor mensen? Sommige kinderen weten heel goed wat zij echt willen hebben om het tot in lengte van dagen te koesteren. Kiezen voor een ander is niet eenvoudig, en bij Oooom Piet laten wij dat graag over aan de mensen die eigen verantwoordelijkheid nemen en hun eigen geld gebruiken voor wat ze echt willen hebben, echt nodig vinden.
Een principe dat veel klanten deelden met ons, waardoor het een voorrecht was [naar boven]

 

de 16 september stichting- de moeder van Oooom Piet-
de doelstellingen

In 1994 werd de 16 september stichting opgericht. Hierbij een uittreksel van de oorspronkelijke statuten:
"...16 september stichting ...te Leiden
Art.1/1...ten doel…
de ondersteuning van initiatieven die speels en creatief omgaan met ziekte en overleven, overschot, dood, oorlog en andere ellende.
Art.2./2:...doel te bereiken door
-het uitbrengen van fictie en factie door middel van zowel traditionele als experimentele media;
-het stimuleren en initieren van aktiviteiten die de grijsheid in de levens van hoogbejaarden, zieken en gehandicapten bestrijden;
-het stimuleren en ontwikkelen van bevredigende vormgeving rond het stervensproces, rouw en de dode;
-het stimuleren en initieren van aktiviteiten die jongeren op hen aansprekende c.q. speelse wijze confronteren met de problematische kanten van het leven"

de 16 september stichting- de activiteiten

De eerste activiteit van de stichting bestond uit het publiceren in boekvorm van de novelle 'Bevrijdingsdag', door Wil Mannesse, over de 17e september 1944 in Heerlen.
'Bevrijdingsdag', isbn 9075231016, is te verkrijgen via Oooom Piet.
December 2005 kwam van Mannesse 'Het verborgen licht' uit, bij uitgeverij IJzer, isbn 907432861X, te vinden o.a. bij www.bol.com.
'Bevrijdingsdag' werd op 16 en 17 september 1994 als oorlogscahier door de 16 september pers uitgebracht en in de bewerking en onder regie van Kees van Leeuwen als spel voor stemmen en beelden in theater de XXX in Leiden ten tonele gebracht .
Daarna bleef het een paar jaar stil.
De statutenwijziging van 1999 gaf uitdrukking aan de ontwikkelingen van de stichting sinds 1997. Speciaal genoemd werden nu "sociale, culturele, educatieve en economische activiteiten in binnen- en buitenland" en "activiteiten die de cirkelgang van de armoede doorbreken en milieubedreiging tegengaan".
In de plaats van "factie en fictie" kwamen "kunst en kunstnijverheid". Die zijn door Oooom Piet zeker gestimuleerd- zowel wat betreft de speciaal voor ons ontworpen kleding met handgeweven of bewerkte stoffen hebben wij op Bali en in Kota Gede bij Jogja heel veel sieraden ontworpen samen met de makers, met door ons ingebrachte halfedelstenen en schelpen.Hangers met antieke munten van de zijderoute, gebreid zilver, oorhangers met wisselsteentjes. Ook door het importeren van componenten voor het zelf maken van sieraden is er veel creativiteit losgekomen.
In 2008 probeerden wij de "16 september pers" nieuw leven in te blazen.
Titi Zaadnoordijk maakte een nieuwe bewerking van een aantal Kantjil-verhalen, maar het blijkt dat je een zeer lange adem moet hebben om die door een commerciele uitgever te laten uitbrengen. De heldere, expressieve teksten van Titi en haar byzonder overtuigende tekeningen zijn het zeker waard dat we blijven volhouden.
Afgezien van Kantjil en een aantal Indische teksten die om een facsimile uitgave schreeuwen staan wij met de 16 september pers elk jaar met veel plezier op de Boekkunstbeurs van Drukwerk in de Marge. Ook daar blijkt dat Oooom Piet velen stimuleert door het handgeschepte papier en alle ongebruikelijke natuurlijke materialen die wij steeds uit Indonesië meebrengen. Op de Textielbeurs in maart 2010 bleken vilters en quilters een even dankbaar publiek. Erg leuk! [naar boven]

wortels watergeven en wakker worden om opnieuw te dromen

In 1996, 50 jaar na haar vertrek uit Indië/Indonesië als klein kind, ging de oprichtster van de 16 september stichting, Lexa Jaffe-Klusman, voor het eerst terug naar haar geboorteland.
Meteen die eerste reis naar Indonesië groeide het idee het zwaartepunt van de stichtingsactiviteiten naar Indonesië te verplaatsen. Er werd gedacht aan een PusBelMas, eenstudiecentrum, een soort volkshogeschool. Toeristen met wijdere belangstelling zouden niet alleen cursussen kunnen volgen, maar ook hun eigen kennis en expertise delen met de plaatselijke bevolking.
Het idee sprak Mieneke Klusman-James, de stammoeder achter de stichting, die in zekere zin was meegereisd naar wat ook hààr geboorteland was, erg aan.
De naam die wij bedachten voor ons studiecentrum, Mimpi Manis, bleek helaas erg toepasselijk. Het betekent letterlijk Zoete Dromen, gebruikt om iemand een goeie nacht te wensen, maar ook, net als 'sweet dreams!' of 'dream on!', om te laten merken dat je iets niet realistisch vindt.
Samen met een aantal vrienden zongen wij tijdens een van de eerste reizen, spelend met die naam, al meteen een liedje. Het begin van 'Que sera, sera- whatever will be, will be' is 'When I was just a little girl'. Dat werd, in het Indonesisch:
"Saya bermimpi mimpi manis (ik droom zoete dromen)
Tetapi bangun, pagi, ini pahit (maar wakker worden, 's ochtends vroeg, dat is bitter)
Seperti kopi, tanpa gula, (net zoals koffie, zonder suiker)
bangun pagi: pahit (het 's ochtends ontwaken is bitter)".
De hoteleigenaars die ons studiecentrum zouden beheren waren heel blij dat wij hun de kans hadden gegeven grote schulden af te betalen. Maar hun daden bleven beperkt tot aflossen van de hypotheek en terugkopen van sieraden bij het pandjeshuis. We hebben nog een paar pogingen gedaan om een uitvoerbaar alternatief te vinden, maar tenslotte ging onze zoete droom teveel op een nachtmerrie lijken. Het wakker worden was bitter, want de stichtingskas bleek bijna leeg.
Toch was er een begin gemaakt, en in plaats van de Kop'rasi Pelangi Jempol, de wat manis-manische regenboog-duim omhoog coöperatie, kwam Oooom Piet, meer in de lijn van Lexa's grootvaders dan van haar meoder en oma. Door handel te drijven zonder winstoogmerk konden wij mensen helpen. Door financieel onze nek uit te steken vermeden wij neerbuigendheid. Het bleek een doeltreffende manier van samenwerken met de mensen van het geboorteland van oom Piet en zijn nichtje.
Het 13 jaar later wakkerworden uit de zoete Oooom Piet droom was moeilijk maar niet echt bitter, want het was een eigen keus.. Manis is zoet maar ook lief. En bij een echt Indisch meisje gaan lief en stout soms hand in hand. Stoute Lexa leek een leuke naam voor vele nieuwe mimpi manis , van Vietnam tot aan de Andes, van Marokko tot Kenya,.Afghanistan tot Kosovo. Ondertussen slaapt, Stoute Lexa de Eeuwige Slaap, en is de echte Lexa aan een nieuwe incarnatie bezig met "ni9nelives". [naar boven]

de A-U-M van Òòòòm Piet

Die naam Oooom Piet was een woordspeling. De Hindoe mantra òòòòm, meestal AUM geschreven, staat voor de kenmerken van onder andere Shiva, de god van vernietiging. Wij denken graag aan de daarbijhorende wedergeboorte en de bescherming van het (nieuwe) leven. Het is ook een dankjewel aan de echte oom Piet, die zorgde voor het startkapitaal van de handelende tak van de 16 september stichting.
Na de 'vernietiging' in 1998 van de economie van Indonesië en van Soeharto's oppermacht bleven door de politieke onrust de toeristen massaal weg. De Krismon, de monetaire crisis, betekende een enorme economische terugslag, vooral voor het relatief niet eens zo arme Bali. De manier om toch aan (buitenlands) geld te komen is daar vanouds de verkoop van kunstnijverheid- een creatieve manier om met economische ellende om te gaan.
Dat paste precies in het straatje van de 16 september stichting. De 'wedergeboorte' van zowel Indonesië als van de 16 september stichting was begonnen. De statutenwijziging van 1999 gaf uitdrukking aan de ontwikkelingen van de stichting en probeerde dit 'nieuwe leven' te 'beschermen'. Speciaal genoemd werden nu "sociale, culturele, educatieve en economische activiteiten in binnen- en buitenland" en "activiteiten die de cirkelgang van de armoede doorbreken en milieubedreiging tegengaan".
In de plaats van "factie en fictie" kwamen "kunst en kunstnijverheid".
Deze uitgangspunten van de 16 september stichting blijven gelden, ook als we niet alleen Indonesische kunstnijverheid naar Nederland halen
We lijken wat op die boze Shiva, de vernietiger, nu we dat leuke snuffelwinkeltje en die prachtige stand op de Tong Tong Fair zomaar opgeven. Toen die grote Oooom Piet-helpersfamilie in juni 2009 de laatste keer haar traditionele koempoelan hield wilde. Voor het eerst in al die jaren de zon niet echt schijnen. Toch zien wij het zonnig in. Geen nieuw leven zonder te bongkarren- op te ruimen.
En regen is vruchtbaar. Dus we verwachten dat ook de nieuwe loot aan de stichtingsboom zal groeien, dat onze kleine zaailingetjes wortel gaan schieten, en dat het ons lukt dat nieuwe leven te koesteren en te beschermen. naar boven

kunstnijverheid, knutselen, klubjes-
en een Indisch reisverslag van een eeuw terug bijna

Vanaf het eerste begin is kunst- en kunstnijverheid een kernzaak voor ons
Ooooma Piet is dol op knutselen en laat kinderen graag zelf dingen maken of versieren, thuis, op scholen en bij verjaarspartijtjes. Kunst hoeft geen grote K te hebben om mensen een beetje blijer te maken. Zelf een fotolijst versieren, zelf een ketting rijgen is veel leuker dan iets kant en klaars voor vaderdag of voor om je nek. De materialen van Oooom Piet zijn intrigerend: zijn die gouden, kantachtige dingen echt zijdecocons? Wat zijn ruggeroggewervels nou weer, en kayu laut? Geklopte kaneelbast? Kan ik zelf een zeilbootje maken met die 'schuitjes' van de kokospalm? Kan ik offerschaaltjes vlechten met stroken lontarblad?
Het moment dat we gezellige klubjes kunnen aanbieden komt steeds dichterbij. Voor kinderen en voor volwassenen. We willen in kleine groepjes oefenen op hoe je in het Bahasa Indonesia van gedachten kunt wisselen, het tukar pikiran waar we het al bij de PusBelMas over hadden.
We hopen ook kooklessen aan te kunnen bieden, onder de leiding van Cok, die 5 jaar lang de catering heeft verzorgd voor de Oooom Piet pasarhelpers. Daar hoort natuurlijk ook het maken van grapjes bij en het gezellig samen het resultaat van dat koken opeten in de rommelige maar groot genoege dapur, keuken, van het Plantsoen.
Wij denken steeds vaker aan oom Piets vader, Opa James. Ook hij was dol op reizen en ook hij kocht graag etnografica en kunstnijverheid. Ook hij was nieuwsgierig naar de mensen achter de dingen, naar hun adat, de tradities en gebruiken.
Hij fotografeerde graag en goed en schreef boeiende reisverslagen. Nu het nichtje van zijn jongste zoon, oom Piet, de winkel gaat sluiten krijgt ze misschien eindelijk tijd om die verslagen te scannen en via een link beschikbaar te maken wat hij schreef over zijn reizen van Java naar Sumatra. Of de foto's die hij nam van Oma James op een struisvogel of van die moddervette sumi-worstelaar in Japan.
We hebben ideeen te over- en we weten dat alles niet in een vloek en een zucht werkelijkheid wordt.
En van u verwachten wij naast uw tolerantie- waar wij al jaren heel dankbaar voor zijn, dat mag hier wel 's gezegd worden- ook geduld. En dan gewoon hopen dat er een aantal van al die plannen echt gaan lukken! [naar boven]

 


1942- Lexa met haar broer en grote zussen en Mammie Klusman-James in Bandoeng-Bandung (Pappie zat krijgsgevangen in Japan)

Oooopa Walter, voorzitter van de stichting achter Oooom Piet, op de Pasar / Tong Tong

2004- Komang en Cok als djaits op de Pasar

de zee en Nusa Penida- een nieuw begin

sept '05- Nusa Penida-in het midden Yudis- vader Made, ojek, reed ons al in 1996 rond

kinderkookspulletjes bij Oooom Piet- een duidelijk voorbeeld van materiële cultuur

Tempat Oooom Piet, van december 2001-2009 onze plek in Leiden, met Tio's letters van de eerste Pasar Malam Besar boven de etalage

dobbelen op een verjaarspartijtje met Ooooma Piet- een lesje in cultuur, de waarde van geld en in wat het nemen van risico's betekent

Nusa Lembongan, waar we droomden van studiecentrum Mimpi Manis- 'Sweet Dreams'

tempelceremonie in Lembongan, in de Pura Dalem waar we de mantra Ooooom meezeiden

baby'tje op Nusa, bij Ooooma Piet op schoot

met Tri in Via-Via in Yogya, waar Rita gids is, vlakbij de plek van de gempah, de aardbeving

omdat Tri's huis in 2006 door de gempah getroffen werd, verhuisden ze alles naar tenten buiten

geen ramp- gewoon een kambing, geit, die na sluiting de pasar pagi in Soerabaja schooneet

hapjesverkoopsters in saroeng op de pasar pagi van batikdorp Tanjung Bumi op Madoera

altijd leuk zijn de vele dieren- hier op Lombok hangbuikzwijntjes in een Hindoe-enclave

Nyoman, Agus en Wayan, foto door Herry uit Pekanbaru, die Agus al vanaf zijn geboorte kent- en Wayan logeerde bij Gilles en Ferry in Rijswijk

de nog kleine Agus, zoon van Komang, en nog kleinere Gilles, zoon van Ferry Wouda en Herry Lahamid, met vrindjes in Belahpane, Bali, 2006

HOME
English explanation

alle teksten en foto's mogen gebruikt,
mits niet voor commerciële doeleinden

©16 september stichting

laaatst bijgewerkt: 5 juni 2012